Hibah vs Faraid untuk Tanah: Apa Bezanya

Ramai ibu bapa yang memiliki tanah bertanya: patutkah tanah ini dihibahkan kepada anak-anak sekarang, atau dibiarkan dibahagikan secara faraid kemudian? Kedua-duanya sah di sisi Hukum Syarak, tetapi berfungsi dengan cara yang sangat berbeza, dan setiap satu memberi kesan berbeza kepada nama dalam geran serta peluang tanah itu dimajukan pada masa depan.

Panduan ini menerangkan perbezaan hibah dan faraid bagi tanah: bila setiap satu berkuat kuasa, dokumen yang terlibat, pengesahan di Mahkamah Syariah di Selangor, risiko pertikaian, dan kesannya kepada pemajuan. Cara mengira bahagian faraid ada dalam panduan faraid tanah pusaka. Maklumat umum sahaja, bukan nasihat undang-undang atau hukum syarak. Panduan ini tidak menyatakan pilihan mana yang lebih baik untuk mana-mana keluarga. Rujuk peguam syarie, Mahkamah Syariah atau Majlis Agama Islam negeri anda.

Takrif ringkas

Hibah, menurut Jabatan Kehakiman Syariah Negeri Selangor (JAKESS), ialah pemberian hak milik oleh pemberi harta kepada seseorang secara rela hati semasa hayatnya, atas dasar kasih sayang dan kemanusiaan, tanpa mengharapkan balasan. E-Faraid MAIS menyenaraikan empat rukun hibah: pemberi, penerima, harta yang dihibahkan, dan sighah (lafaz ijab dan kabul).

Faraid ialah pembahagian harta pusaka selepas kematian mengikut kadar yang ditetapkan Hukum Syarak. E-Faraid MAIS menyenaraikan urutannya: belanja jenazah, hutang, harta sepencarian, wasiat, dan barulah faraid. Hanya harta yang masih milik si mati pada tarikh kematian menjadi harta pusaka.

Wasiat pula ialah hasrat tentang harta untuk dilaksanakan selepas kematian, dengan had tertentu. Lihat wasiat, harta sepencarian dan tanah.

Perbandingan: hibah dan faraid bagi tanah

Bila hibah berkuat kuasa

Menurut E-Faraid MAIS, hibah menjadi berkuat kuasa apabila penerima menerima serahan (qabd) harta itu, iaitu mengambil kawalan dan boleh menggunakan hak miliknya. Syarat lain yang disenaraikan:

• Pemberi mesti memiliki harta itu sepenuhnya dan berkeupayaan di sisi undang-undang.
• Penerima mesti wujud semasa hibah dibuat; kanak-kanak dan orang kurang upaya boleh menerima melalui penjaga.
• Harta mesti wujud, bernilai, dan milik penuh pemberi.
• Marad al-maut: hibah semasa sakit tenat yang membawa kematian tidak boleh melebihi satu pertiga harta dan tidak boleh kepada waris tanpa persetujuan waris lain; hukum wasiat terpakai.

Bagi tanah, ada satu lapisan lagi. Seksyen 215 Kanun Tanah Negara menyatakan pindah milik tanah berimilik dibuat melalui Borang 14A, dan hak milik pemberi hanya berpindah kepada penerima apabila pindah milik itu didaftarkan. Selagi pendaftaran belum dibuat, nama pemberi kekal dalam geran.

Dokumen dan pengesahan di Mahkamah Syariah Selangor

Dokumen hibah

Seorang peguam yang ditemu bual Bernama (Julai 2025) mencadangkan dokumen hibah bertulis yang lengkap: butiran pemberi dan penerima, huraian harta, lafaz ijab dan kabul, tandatangan dan saksi. Hibah bertulis lebih kukuh sebagai bukti berbanding hibah lisan.

Di Selangor, E-Faraid MAIS menyatakan MAIS menyediakan dokumen perisytiharan hibah bagi harta tak alih (tanah atau kediaman) yang ada geran atau hakmilik dan tiada pinjaman tertunggak. Fi yang disiarkan ialah RM300 bagi setiap pemberi dan RM300 bagi setiap harta, dan fi pelaksanaan 1% daripada nilai harta (tidak termasuk kos lain). Semak fi terkini dengan MAIS.

Perintah pengesahan hibah

Menurut JAKESS, Mahkamah Tinggi Syariah Selangor mempunyai bidang kuasa mendengar tuntutan berkaitan alang semasa hidup (hibah), dan wasiat atau alang semasa marad al-maut, apabila semua pihak beragama Islam (seksyen 61(3)(b) Enakmen Pentadbiran Agama Islam (Negeri Selangor) 2003). Mahkamah Rendah Syariah mempunyai bidang kuasa yang sama bagi kes yang nilai hal perkara yang dipertikaikan tidak melebihi RM300,000 (seksyen 62(2)(b)).

Peguam yang ditemu bual Bernama mencadangkan penerima mendapatkan perintah pengesahan hibah daripada Mahkamah Syariah, supaya kesahan hibah itu diputuskan dan lebih sukar dicabar oleh waris kemudian. Tatacara pendaftaran kes JAKESS secara umum:

Risiko dan pertikaian

Hibah tetap sah di sisi undang-undang, tetapi boleh dicabar oleh waris jika ada kelemahan. Punca yang disebut dalam laporan Bernama dan E-Faraid MAIS:

• Dokumen tidak jelas atau tiada bukti ijab dan kabul.
• Pemberi tidak memiliki harta sepenuhnya, contohnya tanah yang masih atas nama arwah ibu bapa dan belum dibahagikan.
• Tiada serahan. Dokumen ditandatangani tetapi pindah milik tanah tidak pernah didaftarkan sebelum pemberi meninggal dunia.
• Marad al-maut. Hibah dibuat semasa sakit tenat; ia dilayan seperti wasiat.
• Tanah bergadai. Bank sebagai pemegang gadaian mempunyai kepentingan berdaftar; MAIS sendiri hanya menerima hibah tanah tanpa pinjaman tertunggak.
• Rasa tidak adil dalam keluarga. E-Faraid MAIS menggalakkan pemberi berlaku adil kepada anak-anak. Peguam dalam laporan Bernama mencadangkan niat hibah dimaklumkan kepada waris lebih awal.

Kesan kepada pemajuan tanah

Siapa yang namanya tertera dalam geran menentukan siapa perlu menandatangani perjanjian pemajuan. Seksyen 343 Kanun Tanah Negara menyatakan setiap pemilik bersama berhak kepada pemilikan dan kenikmatan keseluruhan tanah, jadi perjanjian yang meliputi seluruh lot biasanya memerlukan tandatangan semua pemilik berdaftar.

Jika keluarga sudah bersetuju untuk memajukan tanah, perkara seperti jadual agihan hasil antara pemilik dan tempoh masa boleh dimasukkan dalam perjanjian. Tetapi perjanjian itu hanya kukuh jika status pemilikan jelas dahulu.

Bila perlu berjumpa peguam syarie

• Sebelum menghibahkan tanah yang bernilai besar, milik bersama, atau masih bergadai.
• Jika pemberi sedang sakit tenat.
• Jika ada dokumen hibah tetapi tanah belum dipindah milik, dan pemberi telah meninggal dunia.
• Jika waris tidak bersetuju tentang kesahan sesuatu hibah.

Langkah seterusnya

Jika tanah keluarga anda masih dalam urusan pusaka, baca surat kuasa mentadbir, cara mohon pembahagian pusaka kecil dan tanah pusaka ramai waris. Untuk sesi taklimat keluarga, lihat halaman tanah pusaka atau masalah tanah yang biasa. RumahHQ Development Sdn Bhd tidak memberi nasihat undang-undang atau hukum syarak.