Surat Kuasa Mentadbir: Bila Perlu & Cara Mohon

Apabila pemilik tanah meninggal dunia, tanah itu tidak berpindah kepada waris dengan sendirinya. Selagi tiada perintah pembahagian atau pentadbir yang sah, tiada sesiapa boleh menandatangani pindah milik, gadaian atau perjanjian JV bagi tanah itu. Salah satu dokumen yang sering disebut dalam urusan ini ialah surat kuasa mentadbir.

Panduan ini menerangkan apa itu surat kuasa mentadbir dan probet, laluan mana yang mengeluarkannya, siapa boleh menjadi pentadbir, dokumen yang diperlukan, dan had kuasa pentadbir ke atas tanah. Cara memohon pusaka kecil langkah demi langkah ada dalam panduan pembahagian pusaka kecil, dan cara mengira bahagian waris Islam ada dalam panduan faraid. Maklumat umum sahaja, bukan nasihat undang-undang. Rujuk peguam, JKPTG atau Jabatan Bantuan Guaman untuk kes anda.

Apa itu surat kuasa mentadbir dan probet

Surat kuasa mentadbir (letters of administration) ialah dokumen yang melantik seseorang sebagai pentadbir harta pusaka. Pentadbir mengumpul harta si mati, menjelaskan hutang, berurusan dengan agensi dan akhirnya menyerahkan harta kepada waris yang berhak.

Probet (grant of probate) pula, menurut Jabatan Bantuan Guaman, ialah tindakan memperakukan dan mengesahkan wasiat si mati supaya wasiat itu diiktiraf di sisi undang-undang. Orang yang dinamakan dalam wasiat untuk melaksanakannya dipanggil wasi (executor).

Beberapa perkara asas:

• Seksyen 31 Akta Probet dan Pentadbiran 1959 [Akta 97] menyatakan pentadbir mempunyai hak dan tanggungan yang sama seperti wasi, tertakluk kepada had dalam surat kuasa itu.
• Seksyen 39 Akta 97: harta si mati yang mati tanpa wasiat terletak hak pada pentadbir apabila perintah pemberian surat kuasa dibuat.
• Surat kuasa mentadbir berbeza daripada perintah pembahagian. Perintah pembahagian terus menetapkan siapa menerima apa; pentadbir pula masih perlu membahagikan harta selepas dilantik.
• Bagi orang Islam, bahagian waris ditentukan oleh faraid. Risalah Jabatan Bantuan Guaman menyenaraikan Sijil Faraid daripada Mahkamah Syariah sebagai salah satu dokumen petisyen di Mahkamah Tinggi.

Laluan mana yang mengeluarkannya

Ada tiga laluan pentadbiran pusaka. Menurut MyGOV (dikemas kini 13 Mac 2026), laluan ditentukan oleh nilai harta, jenis harta dan sama ada ada wasiat.

Had pusaka kecil dinaikkan daripada RM2 juta kepada RM5 juta oleh Akta A1643 yang berkuat kuasa 15 Julai 2024. Sesetengah risalah dan laman lama masih menyebut RM2 juta, jadi semak tarikh kemas kini sumber yang anda baca.

Surat kuasa mentadbir di JKPTG

Dalam kebanyakan kes tanah pusaka di bawah had pusaka kecil, keluarga memperoleh perintah pembahagian terus. Namun JKPTG menyenaraikan “Perintah Pembahagian atau Surat Kuasa Mentadbir (Borang E/F/T/HH)” sebagai dokumen yang boleh diperoleh daripada perbicaraan. Akta A1643, yang berkuat kuasa 15 Julai 2024, meminda Akta 98 seperti berikut:

• Pegawai Pembahagian Harta Pusaka boleh memberi surat kuasa mentadbir kepada lebih daripada seorang dan budi bicara untuk menghendaki jaminan daripada pentadbir diketepikan (seksyen 13 yang dipinda).
• Seksyen baharu 8C membenarkan surat kuasa mentadbir pendente lite (sementara menunggu perintah pembahagian). Menurut peraturan 6C P.U.(A) 194/2024, ia dipohon untuk memperoleh maklumat harta si mati dan sah selama tiga bulan. Pentadbir ini tidak boleh membahagikan harta pusaka.

Pusaka ringkas di Amanah Raya

Menurut MyGOV, pusaka ringkas ialah harta alih sahaja bernilai RM600,000 ke bawah, contohnya akaun bank, ASB dan KWSP. Keluarga membuka fail di cawangan Amanah Raya dengan sijil kematian, kad pengenalan waris, bukti hubungan dan dokumen harta. Amanah Raya menyiasat waris dan harta, kemudian mengeluarkan kuasa mentadbir, dan harta dibahagikan mengikut faraid atau Akta Pembahagian 1958. Laluan ini tidak meliputi tanah.

Siapa boleh menjadi pentadbir

Di Mahkamah Tinggi, Akta 97 menetapkan beberapa peraturan:

• Waris yang berkepentingan diutamakan. Jika si mati tidak meninggalkan wasiat langsung, surat kuasa diberikan kepada seorang atau lebih orang yang berkepentingan dalam baki harta pusaka, kecuali mahkamah mendapati ada sebab khas seperti pusaka yang tidak solven (seksyen 30).
• Maksimum empat orang bagi harta yang sama (seksyen 4(1)).
• Waris bawah umur atau kepentingan seumur hidup: sekurang-kurangnya dua orang pentadbir, atau sebuah syarikat amanah, kecuali mahkamah atas sebab khas membenarkan seorang sahaja (seksyen 4(2)).

Risalah Jabatan Bantuan Guaman juga menyenaraikan pihak yang boleh memohon: waris, pemiutang, pembeli dan pemegang gadaian yang berkepentingan, pemegang amanah, Amanah Raya Berhad, dan pihak berkuasa seperti Baitulmal. Waris lain lazimnya menandatangani surat persetujuan pelantikan pentadbir yang dicadangkan, atau surat penolakan hak mereka untuk menjadi pentadbir.

Dokumen dan penjamin (Mahkamah Tinggi)

Menurut risalah Jabatan Bantuan Guaman, petisyen probet atau surat kuasa mentadbir disertakan dengan:

• Bukti kematian, seperti sijil kematian atau permit pengebumian (atau perintah anggapan kematian daripada Mahkamah Tinggi)
• Surat wasiat terakhir si mati (bagi probet)
• Jadual aset dan tanggungan si mati beserta nilainya
• Sijil Faraid daripada Mahkamah Syariah (bagi orang Islam)
• Senarai waris dengan umur, hubungan dan alamat
• Surat persetujuan waris terhadap pentadbir yang dicadangkan, ditandatangani di hadapan Majistret atau Pesuruhjaya Sumpah
• Surat penolakan waris yang menolak hak menjadi pentadbir (Borang 169)
• Dokumen pelantikan penjaga bagi waris bawah umur atau orang kurang upaya

Penjamin. Seksyen 35 Akta 97 menghendaki pentadbir memberi jaminan melalui bon pentadbiran, lazimnya bersama dua penjamin, kecuali nilai kasar harta pusaka tidak melebihi RM50,000 atau mahkamah memerintahkan lain. Mahkamah boleh mengubah bilangan penjamin, mengecualikannya, atau mengurangkan amaun bon. Jika sukar mendapat penjamin, risalah Jabatan Bantuan Guaman menyebut pemohon boleh memohon pengecualian penjamin atau menggunakan penjamin profesional seperti syarikat insurans atau bank, dengan fi yang ditetapkan oleh mereka.

Langkah umum: dari petisyen ke geran

1. Tentukan laluan Semak nilai keseluruhan harta, jenis harta (ada tanah atau tidak) dan sama ada ada wasiat.
2. Dapatkan Perintah Faraid (bagi orang Islam) E-Faraid MAIS menyenaraikan permohonan Perintah Faraid di Mahkamah Syariah sebelum pembahagian pusaka.
3. Kumpul dokumen dan persetujuan waris Termasuk surat persetujuan atau penolakan waris, dan penjaga bagi waris bawah umur.
4. Failkan petisyen Di Mahkamah Tinggi, di unit pembahagian pusaka JKPTG melalui MyLAND, atau di Amanah Raya bagi harta alih sahaja.
5. Bon dan penjamin Bagi Mahkamah Tinggi, tandatangan bon pentadbiran, atau dapatkan perintah pengecualian penjamin.
6. Surat kuasa atau probet dikeluarkan Pentadbir atau wasi kini boleh bertindak bagi pihak harta pusaka.
7. Daftar di pejabat tanah Di bawah seksyen 346 Kanun Tanah Negara, pentadbir memohon didaftarkan "sebagai wakil" ke atas tanah. Pentadbir tidak boleh menyempurnakan apa-apa urusan tanah sebelum didaftarkan.
8. Tadbir dan bahagikan Jelaskan hutang, kemudian pindahkan tanah kepada waris mengikut faraid, wasiat atau Akta Pembahagian 1958.

Tugas dan had kuasa pentadbir

Pentadbir memegang harta bagi pihak waris, bukan untuk dirinya. Ini yang dinyatakan Akta 97:

• Kebenaran mahkamah untuk tanah. Pentadbir tidak boleh menggadai, mencagar atau memindah milik tanah (melalui jualan, hadiah, tukaran atau cara lain), atau memajaknya melebihi lima tahun, tanpa kebenaran mahkamah terlebih dahulu (seksyen 60(4)).
• Semua wakil bersetuju. Jika ada beberapa pentadbir, jualan atau pindah milik tanah memerlukan persetujuan semua mereka, kecuali mahkamah mengarahkan lain (seksyen 60(2)).
• Boleh dibatalkan. Urusan yang melanggar seksyen 60 boleh dibatalkan atas permintaan orang lain yang berkepentingan dalam harta itu (seksyen 60(6)).
• Tidak boleh membeli untuk diri sendiri. Jika pentadbir membeli harta si mati secara langsung atau tidak langsung, jualan itu boleh dibatalkan atas permintaan orang lain yang berkepentingan (seksyen 61).
• Inventori. Pentadbir perlu mengemukakan inventori dan akaun harta melalui afidavit apabila dikehendaki mahkamah (seksyen 62).
• Masa. Pentadbir tidak diwajibkan membahagikan harta sebelum genap setahun dari tarikh kematian (seksyen 77), tetapi melengahkan urusan lebih lama boleh mencetuskan pusaka berlapis.

Ringkasnya, pentadbir tidak boleh berurusan dengan tanah secara bercanggah dengan bahagian waris. Bahagian itu ditentukan oleh faraid, wasiat yang sah atau Akta Pembahagian 1958.

Bagi pusaka kecil, seksyen 15(4A) dan (4B) Akta 98 (ditambah oleh Akta A1643, berkuat kuasa 15 Julai 2024) memperuntukkan bahawa jika seorang waris tidak bersetuju tanah dijual, Pegawai Pembahagian Harta Pusaka boleh memerintahkan jualan berdasarkan persetujuan waris yang memegang majoriti dua pertiga syer, dengan mengambil kira kepentingan semua waris. Menurut peraturan 16BA P.U.(A) 194/2024, tanah itu mesti ditawarkan dahulu kepada waris yang tidak bersetuju; jika dia enggan membeli, ia boleh dibuka untuk tender kepada waris lain atau pembeli lain. Tanya pejabat pusaka atau peguam sama ada peruntukan ini terpakai bagi kes anda.

Bila anda memerlukannya untuk menjual atau memajukan tanah

Keluarga yang mahu menjual tanah atau menilai JV biasanya melalui salah satu daripada dua jalan:

1. Perintah pembahagian didaftarkan. Waris menjadi pemilik bersama berdaftar, dan setiap pemilik menandatangani perjanjian sendiri.
2. Pentadbir didaftarkan “sebagai wakil”. Pentadbir boleh bertindak bagi harta pusaka, tetapi jualan atau pajakan panjang memerlukan kebenaran mahkamah. Waris yang tidak dimaklumkan boleh mencabar urusan itu.

Kesilapan biasa

• Menganggap pentadbir ialah pemilik. Pentadbir memegang tanah untuk semua waris.
• Menandatangani perjanjian sebelum didaftarkan sebagai wakil. Seksyen 346(5) KTN tidak membenarkannya.
• Memilih laluan salah. Contohnya membawa tanah ke Amanah Raya, sedangkan pusaka ringkas hanya untuk harta alih.
• Tidak menamakan semua waris dalam senarai, termasuk waris kepada waris yang telah meninggal dunia.
• Menangguhkan urusan sehingga seorang lagi waris meninggal dunia.

Langkah seterusnya

Jika tanah keluarga anda di Selangor masih atas nama si mati, lihat masalah tanah yang biasa dan halaman tanah pusaka untuk sesi taklimat keluarga. Jika ada hibah atau wasiat, baca juga hibah vs faraid untuk tanah dan wasiat, harta sepencarian dan tanah. RumahHQ Development Sdn Bhd tidak memberi nasihat undang-undang; kami boleh menghubungkan keluarga dengan peguam yang berkelayakan.